Hoop of hopeloos? Headshaking bij paarden.

In 2015 kwam ik voor het eerst in aanraking met een headshaker waardoor ik helemaal gefascineerd raakte door deze aandoening. Inmiddels heb ik mij sinds een aantal jaar helemaal gespecialiseerd in het headshaking-syndroom bij paarden. In dit artikel wil ik je als eigenaar van een headshaker bewust maken van het onderliggend probleem dat speelt bij het headshaking-syndroom. Daarom beantwoord ik in dit artikel de vraag: Hoop of hopeloos? Headshaking bij paarden.

Het zogenoemde headshaking-syndroom komt steeds meer voor bij paarden. Dit werd voorheen vaak gezien als een stalgebrek. Maar is dat eigenlijk wel zo? Is er hoop is is de situatie hopeloos als jouw paard headshaking heeft?  Eigenaren zoeken wanhopig naar een oplossing, geven veel geld uit aan allerlei supplementen, behandelmethodes of injecties maar met weinig tot geen resultaat. 


Wat weten we eigenlijk over de oorzaak van het headshaking-syndroom? En wat zeggen dierenartsen hierover? 

Over de oorzaak lijkt nog steeds niets bekend in de medische wereld. Wel zien dierenartsen het headshaking-syndroom steeds vaker voorkomen. Dit is wat ze erover zeggen:

Bij paarden met het zogenoemde headshaking-syndroom lijken de volgende elementen een belangrijke rol te hebben:

* Allergie

* Gevoelig voor zon

* Gevoelig voor vliegjes

* Voeding gerelateerd

* Geprikkelde zenuw

Ondanks dat deze aandoening nu al jaren voorkomt wordt er in de medische wereld nog weinig vooruitgang geboekt in het vinden van een oorzaak. Dierenartsen kunnen weinig met deze aandoening behalve dan diagnosticeren, het voorschrijven van medicatie zoals betablokkers, prednison of uiteindelijk het doorsnijden van zenuwen. Het doorsnijden van zenuwen gebeurt gelukkig steeds minder, maar toch komt het nog wel voor.  

Maar zelfs het doorsnijden of uitschakelen van zenuwen blijft een gok. Iedere zenuw heeft namelijk een belangrijke functie in het lichaam. Bij het uitschakelen van een zenuw, wordt ook deze functie uitgeschakeld waardoor dit ook impact heeft op alle lichaamsdelen die daarvandaan werden aangestuurd. Het kan soms wel de klachten van schudden verminderen, maar er kan bijvoorbeeld ook fantoompijn waardoor het paard dus ook nog steeds blijft hoofdschudden. Ook ontvang ik nog regelmatig berichten van mensen die hun paard hebben moeten laten inslapen vanwege deze aandoening. Omdat de situatie toch echt hopeloos leek. 


Wetenschap 

Opvallend is dat de wetenschap, en dus ook de dierenartsen zich volledig richten op de trigeminus zenuw.  Deze zenuw heeft weliswaar een belangrijke functie in het hoofd van een paard. Maar dit is lang niet de enigste zenuw in het hoofd. Er zijn namelijk nog 11 andere craniale zenuwen welke het headshaking-syndroom kunnen veroorzaken.  Je begrijpt dus dat voor heel veel paarden de situatie hopeloos blijft wanneer er dus enkel op de trigeminus zenuw gefocust wordt terwijl de kans dus heel reëel is dat het één van de 11 andere zenuwen de veroorzaker is.  Wanneer je jezelf op de verkeerde zenuw focust dan wordt de situatie van je headshaker inderdaad hopeloos. 

Een relatief nieuwe behandeling die recent naar Nederland is gekomen is de Equipens. Hierbij wordt gebruik gemaakt van neuromodulatie. De zenuw wordt hierbij als het ware zo gestimuleerd dat de signaal niet meer bij de hersenen aankomt. Deze techniek werd eerder al toegepast bij mensen en is sinds kort ook beschikbaar voor paarden. Bij deze techniek wordt onder echobegeleiding een stompe naald langs de trigeminal  zenuw geplaatst en worden er voor zo'n 25 minuten verschillende frequenties gegeven om de zenuw te beïnvloeden. Het paard staat tijdens deze behandeling en er wordt geen gebruik gemaakt van narcose.

Echter zijn de resultaten van deze behandeling wisselend en is dit naar mijn mening gewoon een een andere variant op het doorsnijden van de zenuwen. Omdat het signaal doorbroken wordt. Ja, als eigenaar zie je dan je paard misschien niet meer hoofdschudden, maar de oorzaak van het hoofdschudden is nog steeds aanwezig. Mijn persoonlijke mening is toch dat zenuwen een belangrijke functie hebben die je niet wil uitschakelen. Bovendien heeft de verstoring of schade van een zenuw ook een oorzaak, dan kun je dus toch veel beter de oorzaak aanpakken? 

Trigeminus 

De nervus trigeminus is verantwoordelijk voor het gevoel in het aangezicht. Ieder paard heeft er twee, één voor de linker en één voor de rechter zijde van het gelaat. De zenuw ontspringt uit de hersenstam en loopt over de schedelbasis, waarbij er ter plaatse van een zenuwknoop (het ganglion van Gasser) een verdeling in 3 takken is. De 1e tak verzorgt het gevoel van het voorhoofd en de ogen. De 2e tak verzorgt het middenstuk van het gelaat, dat wil zeggen de wang, de neus, maar ook inwendig de bovenkaak, het bovengebit en de neusbijholten. De 3e tak is verantwoordelijk voor het gevoel in de onderkaak, het ondergebit, de tong en de kin. De 3e tak heeft naast gevoelsvezels ook motorische vezels voor de aansturing van de kauwspier. Omdat de zenuw zich in drieën vertakt heet deze de drieling zenuw, een letterlijke vertaling van “Trigeminus”. (bron: Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie)

12 craniale zenuwen

Wanneer je gaat kijken naar de schedel en de verschillende delen en bijbehorende zenuwen kom je er al snel achter dat er 12 belangrijke zenuwen door het hoofd lopen met diverse takken en functies. Al deze zenuwen hebben een eigen functie en werken ook weer samen om ervoor te zorgen dat een paard kan functioneren, dat zintuigen werken ect. Het is zo fascinerend om te zien hoe alles met elkaar is verbonden en alles impact op elkaar heeft.

Zo bestaat de schedel dus uit heel veel verschillende delen waarmee dus ook weer de craniale zenuwen verbonden zijn. Wanneer er bepaalde elementen verstoord raken, zoals bijv. het gebit, dan heeft dit dus ook behoorlijke gevolgen op het hele hoofd en lichaam van het paard.  Wanneer een paard schedelcompressie krijgt (hoofdpijn) kunnen de verschillende delen niet meer goed functioneren, wordt de doorbloeding beïnvloed en slaan afvalstoffen zich op. Daarnaast zorgt dit er ook voor dat zenuwen niet meer goed kunnen functioneren. 

Er ontstaat dus een verstoring in het systeem wat invloed heeft op de manier waarop prikkels worden doorgegeven en vertaald maar ook op de lichaamsprocessen die zich afspelen in het hele lijf. Het is dus nooit zo dat de oorzaak zich alleen in het hoofd bevind. Maar dat wel de onderliggende oorzaak van het probleem hoofdpijn of dus wel 'schedelcompressie' is waarbij zenuwen schade hebben opgelopen of bekneld zijn geraakt.

De onderliggende oorzaak van schedelcompressie.

Als we gaan kijken naar de oorzaak van schedelcompressie dan kan dit op diverse manieren worden veroorzaakt. Je kunt hierbij denken aan bijvoorbeeld:

• Hangen aan het halster

• Hoofd stoten

• Vallen

• Over de kop slaan

• Stoten

• Uitglijden

• Het krijgen van een trap van bijvoorbeeld een ander paard

• Aangebrachte schade door de ruiter, denk aan schade van bijvoorbeeld een bit of een te strakke neusriem.

• Tandartsbehandelingen

• Trauma

• Schedelbreuken

Dit zijn slechts nog maar een paar voorbeelden van hoe schedelcompressie ontstaat. Maar hoe komt het nu dat deze gebeurtenissen voor druk op het hoofd van een paard zorgen?! 

Anatomie

Als we gaan kijken naar de anatomie van de schedel van een paard dan zien we dat een schedel uit heel veel verschillende delen bestaat. Al deze delen hebben een eigen functie en daarnaast  zijn er slechts een handjevol van deze delen die met elkaar fuseren. Het grootste deel van de schedeldelen zit met elkaar verbonden door suturen oftewel schedelnaden. Ieder deel in de schedel staat op zijn of haar beurt weer in verbinding met een deel elders in het lichaam. Headshaking is dus nooit helemaal het enige probleem van het paard. Veelal zie je bij headshakers ook fysieke symptomen als scheefheid, spanning, moeite met bijvoorbeeld het laten ondertreden van de achterhand en balansproblemen.

Ontdekking

Omstreeks 1920-1930. De Amerikaanse osteopaat William Sutherland, ontdekte dat de verschillende delen van de schedel bewogen. Om dit te bewijzen tegenover de kritische medische wereld deed hij zelf een aantal proeven.

Zo liet hij een soort helm ontwikkelen met houten platen. Met deze platen oefende hij druk op een bepaalde plaats van de schedel en observeerde wat er gebeurde na enkele dagen en weken. Hij deed deze onderzoeken in de eerste plaats op zichzelf. Zo ontdekte hij dat er een relatie bestaat tussen de verschillende schedelbeenderen en b.v. depressies, concentratiestoornissen, links – rechts coördinatie, sinusproblemen, migraines, hoofdpijnen enz…

De methode werd onderwezen vanaf 1940 en kreeg halverwege de jaren 1970 een explosie door osteopaat dr. John E. Upledger. Hij ontdekte tijdens het assisteren van een operatie per toeval, dat het hersenvlies bewoog. Hij observeerde een ritme in de schedel die tot dan nog onbekend was. Op basis van deze ervaring ontwikkelde hij een behandelmethode, waarmee diverse klachten gunstig worden beïnvloed. De ritmische beweging, het zogenaamde Cranio-Sacraal ritme dient als uitgangspunt voor deze behandeling.

Het cranio sacrale ritme wordt ook wel de ademhaling van het zenuwstelsel genoemd. Wanneer de schedeldelen niet kunnen bewegen door de druk op het hoofd heeft dit invloed op het zenuwstelsel. Er ontstaat een blokkade rondom de zenuwen waardoor de zenuw hun functie niet goed kunnen uitvoeren en er zenuwpijn ontstaat. Hierdoor komen de signalen niet goed door en ontstaan het hoofdschudden.

Zo zou je het headshaking-syndroom kunnen uitleggen in een notendop. 

Het cranio sacrale ritme is slechts één van de processen die zich afspelen in het lichaam. Dat is één van de 100 lichaamsprocessen die actief zijn in een paardenlichaam.

Dit gaat er mis bij het vinden van een oplossing voor je paard met het headshaking-syndroom.

Eén van de redenen waarom headshaking vaak als ingewikkeld wordt ervaren, is dat er vaak alleen geconcentreerd wordt op de betreffende zenuw. Alle focus gaat naar die éne betreffende plek. En daar gaat het nu net mis. Het lichaam is één geheel en staat met elkaar in verbinding. Een groot probleem als je het mij vraagt is dat er een gebrek is aan kennis over de schedel. De daarbij horende functies en bewegingen van de verschillende schedeldelen. Even kort door de bocht: Als je niet weet welke schedeldelen welke beweging maken, en welke belangrijke functie dit heeft dan mis je de belangrijkste bouwsteen in de oplossing van het headshaking.

 

Daarnaast is het belangrijk dat je als behandelaar precies weet om welke vorm van headshaking het gaat. Welke zenuwen en schedeldelen hierbij een belangrijke rol spelen en vanuit waar de schedelcompressie is ontstaan. Op die manier kun je ook een inschatting maken vanuit welke kanten de schedeldelen 'bedrukt' zitten en hoe dit op te lossen. Wat dus ook ontzettend belangrijk is dat je als behandelaar ook weet hoe een gebalanceerde schedel functioneert. Anders kun je nooit indiceren welke delen compressie bevatten en nooit echt gericht iets oplossen. Er zijn verschillende vormen van headshaking waarbij geïndiceerd kan worden om welke craniale zenuwen het gaat. In sommige gevallen is er zelfs sprake van een combinatie van verschillende vormen bij een paard. 

Daarom is het ontzettend belangrijk dat je als eigenaar goed probeert te monitoren welke triggers een rol spelen bij jouw paard. Dat is de enige manier om te achterhalen om welke vorm en dus welke zenuw het gaat. En als je daarachter komt, dan is er hoop voor jouw headshaker!

Triggers

Een aantal voorbeelden van de verschillende triggers zijn:

•             Stof

•             Pollen

•             Warmte

•             Luchtvochtigheid

•             UV straling

•             Overgangen donker/licht

•             Oogbewegingen

•             Geluid

•             Motoriek van de oren (beweging)

•             Gebit

•             Druk

•             Wind

•             Stress

 

Als eigenaar ken jij jouw paard natuurlijk het allerbeste. Ik zou het dan ook zeker aanraden om goed in de gaten te houden waar jouw paard het sterkst op reageert. In een eerder geschreven artikel ga ik dieper in op het belang van het focussen op de triggers. Houd een soort dagboekje bij en probeer te ontdekken wanneer jouw paard het meeste headshaking vertoont en welke factoren op dat moment een rol speelden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de weersomstandigheden of de omstandigheden op stal. 

Dit kan mij als behandelaar enorm helpen in het vinden van de oorzaak en dus ook om nog meer en sneller oplossingsgericht te werk te gaan. Om je als eigenaar hierin te helpen heb ik de Headshaking Guide ontwikkeld waarin ik je leer hoe je zelf de triggers kunt herleiden en wat dit precies verteld over je paard. Daarnaast leer ik je hoe je zelf je paard verlichting kunt bieden en wat er bij jouw paard belangrijk is om het probleem op te gaan lossen.

Hoe pak je de oorzaak aan?

Allereerst is het belangrijk dat je bepaalde dingen uit kunt sluiten zoals ik eerder in dit artikel al benoemde. Daarnaast is het aan te raden om eerst goed te kijken naar wat de triggers precies zijn voor je paard door bijvoorbeeld een dagboek bij te houden. Wanneer je de triggers voor een periode bij gaat houden kan je dat enorm helpen om achter de oorzaak te komen. Pas als je de oorzaak hebt achterhaald, dan kun je de juiste oplossing vinden!

In mijn (gratis) online masterclass 'Eerste hulp bij Headshaking' leer ik je graag meer over dit onderwerp en wat allemaal belangrijk is om tot een goede oplossing te komen. Klik hier om jezelf aan te melden>

Leren hoe jij jouw headshaker kunt gaan helpen?

Bekijk dan mijn (gratis) online masterclass 'Eerste hulp bij Headshaking'. In deze online masterclass  neem ik je mee in de wereld van het headshaking-syndroom en ontvang je alle relevante informatie die jij als eigenaar of ruiter nodig hebt om je paard te kunnen gaan helpen om weer schudvrij te worden!


    10 replies to "Hoop of hopeloos? Headshaking bij paarden."

    • Thea Both

      Hoi Janneke,
      We hebben sinds november een paard wat in stal schudt met haar hoofd.
      In het begin heeft ze het niet gedaan.
      Ik wil graag jou visie op dit probleem.

      Mvg Thea

      • Janneke Zijderveld

        Beste Thea,

        Bedankt voor je reactie. Allereerst zou ik je adviseren om goed te kijken of het echt om een tic gaat of om ‘schudden’. Daarin zit namelijk een wezelijk verschil en zo kom je erachter of het gaat om een zenuwbeklemming of niet. Ik heb hier eerder al een artikel over geschreven welke je hier kunt lezen. Mocht dit om een tic gaan dan is het weer belangrijk om mogelijke triggers te gaan herleiden door bijvoorbeeld een dagboek bij te gaan houden. De Headshaking Guide, kan in dat geval een hele fijne tool zijn ter ondersteuning in het achterhalen van de trigger en dus ook de vorm om zo tot een betere oplossing te komen. Er bestaat helaas geen kant en klare oplossing voor een paard dus het vergt ook zeker wat van jezelf als eigenaar. Met vriendelijke groet, Janneke

    • Tamara

      Hoi Janneke,

      Ik heb nu mijn paardje 3 jaar. Werdt mij verteld dat ze last heeft van pollenallergie. Maar merk als er geen pollen seizoen is, dat ze dan ook last heeft van het schudden. Dus denk zelf geen pollenallergie is.
      Nu sinds een paar weken heeft ze hele vieze ogen. Had ze al wel eerder maar nog nooit zo erg. Zie over haar ogen ook blauw/grijze gloed. Graag wil ik er iemand bij die hier verstand van heeft.
      Tamara

      • Janneke Zijderveld

        Beste Tamara,

        Dit gebeurt helaas heel regelmatig. Er zijn diverse vormen van headshaking, waar pollenallergie er één van is.
        In mijn masterclass ‘Eerste hulp bij headshaking’ vertel ik je over de verschillende vormen en hoe je er als eigenaar achter komt om welke vorm het gaat.
        Je kunt je via deze link gratis aanmelden en de masterclass (direct) of in je eigen tijd bekijken. https://ruiterbewust.nl/eerste-hulp-bij-headshaking/

        Met vriendelijke groet,

        Janneke

    • Sonja

      Ik ben doorverwezen door mijn holistische dierenarts naar een craniosacraal therapeut ivm een zenuw op zijn hoofd.
      Geef jij cranio behandelingen?

      • Janneke Zijderveld

        Beste Sonja,

        Ik ben in 2014 de therapiewereld ingerold door cranio sacraal voor paarden. Inmiddels is mijn pakket aan methodes behoorlijk gegroeid en houd ik me op dagelijkse basis bezig met hoofdproblematiek bij paarden met een specialisatie in headshaking! Mocht je het interessant vinden dan kun je hier een stukje lezen over mijn achtergrond:

    • Bea Boon

      Wij hebben al een poos het vermoeden dat onze merrie een vorm van headshaking heeft. Dat uit zich in het ongecontroleerd trillen van de neus. Ze shaked niet met haar hoofd. 1 van de triggers lijkt het gebit te zijn. Ze kan bv moeilijk een stukje wortel of een pepermuntje met haar voortanden doorbijten. In het lendenen gebied is zij ook erg gevoelig, waardoor het moeilijk was om een goed passend zadel voor haar te krijgen. Het paard is meermalen door de medische molen geweest; waarbij niets afwijkends is gevonden. Wij hebben inmiddels een aantal craniaal sacraal behandelingen achter de rug (3) Dat lijkt haar wel iets te helpen maar niet genoeg. Is te meten wat er precies qua zenuwgeleiding en overprikkeling gebeurt? En als het gebit 1 van de triggers is, is daar dan wat aan te doen?

      • Janneke Zijderveld

        Beste Bea, dank voor je reactie! De situatie zoals je omschrijft klinkt alsof je paard in ieder geval last van hoofdpijn heeft. Zoals je het nu omschrijft is het (nog) niet het headshaking-syndroom want daarbij zijn dus de zenuwen betrokken en dat veroorzaakt de ongecontroleerde tic. Headshaking is een vorm van hoofdpijn waarbij de zenuwen betrokken zijn. Dus een next level hoofdpijn zullen we maar zeggen. Het kan wel zo zijn dat het zich uiteindelijk in het headshaking-syndroom ontwikkeld dus zeker verstandig om daar naar te laten kijken. Voor nu zou ik het houden op hoofdpijn, maar daar is gelukkig in 99,9% van de gevallen gewoon een oplossing voor 😉 Op dinsdag 7 juni organiseer ik een (gratis) online masterclass over Hoofdpijn herkennen bij je paard! Wellicht is dat ook interessant voor je zodat je wat herkenningspunten krijgt waar je weer mee aan de slag kunt! Via deze link kun je jezelf aanmelden: https://ruiterbewust.nl/hoofdpijn-herkennen-paard/

    • Marcella gül

      Hoi Janneke, mijn merrie is gaan hangen en sindsdien erg angstig wanneer je haar neus aanraakt. In eerste instantie dacht ik dat zij angstig was. Maar dit houdt nu langere tijd aan en merk dat zij ook zonder angst een trigger reactie geeft. Bij alles rondom haar neus. Het gedrag is echt anders dan kopschuw. Het lijkt echt een pijnreactie. Liefde en geduld, cranio, tandarts, dierenarts en osteopathie hebben nog niet het gewenst resultaat gegeven. Al is het wel al minder erg. Zou jij nog tips hebben wat ik voor haar kan doen?
      Groetjes Marcella

Leave a Reply

Your email address will not be published.